 |
 |
 |
| la spirito de prago |
Ahmad Ŝamlu (Ahmad Shamlu) 1925-2000
Nek pro suno, nek pro epopeo
Ne pro ombro de sia malgranda tegmento
Pro kanto
Pli malgrando ol viaj manoj
Nek pro ĝangaloj, nek pro maro
Pro branĉo
Pro guto
Pli klara ol viaj okuloj
Nek pro muroj, pro kabano
Nek pro ĉiuj homoj, eble pro bebeto de sia malamiko
Nek pro mondo, pro hejmo de vi
Pro via malgranda kredo:
" homo estas maro"
Pro mia momenta deziro, esti ĉe vi
Pro viaj malgrandaj manoj en miaj grandaj manoj
Kaj miaj grandaj lipoj
Sur viaj senpekaj vangoj
Pro hirundo en la vento, kiam vi ĝojkantas
Pro roso sur folio, kiam en dormo vi estas
Pro rido
Kiam min ĉe vi mem, vi konsideras
Pro himno
Pro fabelo en la plej malvarmaj noktoj, la plej mallumaj noktoj
Pro viaj pupoj, nek pro grandaj homoj
Pro pavimo kiu kondutas min al vi, nek pro malproksimaj ĉefvojoj
Pro pluvdefluilo, kiam pluvas
Pro abelejo kaj malgrandaj abeloj
Pro blanka lumo de la nubo en la granda kvieta ĉielo
Pro vi
Pro ajna malgrandaĵo, ajna puraĵo, ili falis sur grundon
Rememoru
Viajn onklojn diras mi
Pri Morteza* parolas mi
* Morteza Kejvan (Keyvan) intima amiko de Ŝamlu kiu dum ŝtadrenverso (1953) estis pafita.
نه به خاطرِ آفتاب نه به خاطرِ حماسه
به خاطرِ سایهیِ بامِ کوچکش
به خاطرِ ترانهیی
کوچکتر از دستهای تو
نه به خاطرِ جنگلها نه به خاطرِ دریا
به خاطرِ یک برگ
به خاطرِ یک قطره
روشنتر از چشمهای تو
نه به خاطرِ دیوارها ــ به خاطرِ یک چپر
نه به خاطرِ همه انسانها ــ به خاطرِ نوزادِ دشمناش شاید
نه به خاطرِ دنیا ــ به خاطرِ خانهی تو
به خاطرِ یقینِ کوچکت
که انسان دنیاییست
به خاطرِ آرزوی یک لحظهی من که پیشِ تو باشم
به خاطرِ دستهای کوچکت در دستهای بزرگِ من
و لبهای بزرگِ من
بر گونههای بیگناهِ تو
به خاطرِ پرستویی در باد، هنگامی که تو هلهله میکنی
به خاطرِ شبنمی بر برگ، هنگامی که تو خفتهای
به خاطرِ یک لبخند
هنگامی که مرا در کنارِ خود ببینی
به خاطرِ یک سرود
به خاطرِ یک قصه در سردترینِ شبها تاریکترینِ شبها
به خاطرِ عروسکهای تو، نه به خاطرِ انسانهایِ بزرگ
به خاطرِ سنگفرشی که مرا به تو میرساند، نه به خاطرِ شاهراههای دوردست
به خاطرِ ناودان، هنگامی که میبارد
به خاطرِ کندوها و زنبورهای کوچک
به خاطرِ جارِ سپیدِ ابر در آسمانِ بزرگِ آرام
به خاطرِ تو
به خاطرِ هر چیزِ کوچک هر چیزِ پاک به خاک افتادند
به یاد آر
عموهایت را میگویم
از مرتضا سخن میگویم
Sen ajna dubo Mohsen Maĥmalbaf estas elstara artisto. Li estas fenomeno dependa al si mem. Pasint-nokte la persa BBC + elsendis la filmon " Afgana Alfabeto" de Mohsen Maĥmalbaf kiun mi antaŭe ne estis spektinta.
La filmo estas elstara, brila, plendolora kaj ĉagrene vekiga. La reĝisoro mem tiel priskribas: "La talibanoj ne estis politikaj reĝimoj en Afganio sed ili restas kulturo. Bombado povas ruinigi politikajn reĝimojn sed ĝi ne povas ŝanĝi kulturon. Vi ne povas liberigi virinon, kiu estas malliberigita en laburĥo kun raketo. La afgana knabino bezonas instruon. Ŝi ne scias, ke ŝi ne scias. Ŝi estas malliberigita sed ŝi ne scias, ke ŝi estas malliberulo de malriĉeco, nescio, antaŭjuĝo, vira ŝovinismo kaj superstiĉo. 95% el la virinoj kaj 80% el la viroj en Afganio ne havis la ŝancon viziti lernejon eĉ antaŭ la talibanoj. La filmo serĉas la perditan ŝlosilan povi malfermi la seruron de la kulturaj problemoj de Afganio."Por konatiĝi kun la cirkonstancojn en Afganistano, en la mezoriento, en la islama mondo nepras spekti la filmon por iomete kompreni kiuj estas la fondoj de problemaro kun la cetera mondo.
***
rilata noto pri Afganio: La dancantaj knaboj de Afganio
Oni demandis de Obejd-e Zakani, kio estas islamo? Li respondis: Stranga religio estas, enirinte ĝin oni forigas kapon de vian seksilon* kaj forlasinte ĝin oni forigas vian propran kapon**!
* cirkumcido
Koncize pri Obejd-e Zakani el la angla vikipedio:
Spektante jenajn fotojn de la tragedio en Pakistano, mi rememoris la faman poemon de karmemora NIMA kiun antaŭ jaroj mia kara amiko Hamze elpersigis.
Ho Homoj!
Tradukis: Hamze Ŝafii
آی آدم ها که بر ساحل نشسته شاد و خندانید
یک نفر در آب دارد می سپارد جان
یک نفر دارد که دست و پای دائم می زند
روی این دریای تند و تیره و سنگین که می دانید
آن زمان که مست هستید از خیال دست یابیدن به دشمن
آن زمان که پیش خود بیهوده پندارید
که گرفتستید دست ناتوانی را
تا توانایی بهتر را پدید آرید
آن زمان که تنگ می بندید
بر کمرهاتان کمربند
در چه هنگامی بگویم من
یک نفر در آب دارد می کند بیهوده جان قربان
آی آدمها که بر ساحل بساط دلگشا دارید
نان به سفره جامه تان بر تن
یک نفر در آب می خواند شما را
موج سنگین را به دست خسته می کوبد
باز می دارد دهان با چشم از وحشت دریده
سایه هاتان را ز راه دور دیده
آب را بلعیده در گود کبود و هر زمان بی تابیش افزون
می کند زین آبها بیرون گاه سر گه پا
آی آدم ها که روی ساحل آرام ، در کار تماشائید !
موج می کوبد به روی ساحل خاموش
پخش می گردد چنان مستی به جای افتاده ، بس مدهوش
می رود نعره زنان. وین بانگ باز از دور می آید :
” آی آدم ها .. “
و صدای باد هر دم دلگزاتر
در صدای باد بانگ او رساتر
از میان آبهای دور یا نزدیک
باز در گوش این نداها
” آی آدم ها… “
Mi admiras verkojn de Mana Neyestani , kiu konscie kaj prudente verkas kaj vekigas ...
Ĉe Radio Zamaneh ofte aperas liaj verkoj.
La jena foto montras parton de ĉiusemajnan okazintaĵon "vendred-preĝo", kiun la registaro okazigas tra la lando.
La foto estas tre interesa: je la supra parto junuloj vestitaj en T-ĉemizoj de tri koloroj (de la irana flago) ĉiuj estas soldatoj kiujn devige oni portis al la ceremonio.
Je la malsupra parto estas "profesiaj" preĝantoj.
Oni sloganas (eble diras morto al Usono aŭ almenaŭ morto al Israelo!) ne gravas pri kio, kontraŭ kiu, tio kio gravas estas reago de la juna generacio kontraŭ la maljuna.
La junuloj silentas kaj mirite rigardas la maljunulojn. La junuloj neniel emas imiti la maljunulojn kaj ne ripetas iliajn sloganojn ...
La foto povas esti bona priskribo de nuna situacio de la aferoj en Irano.
 |
Antaŭ 10 monatoj mi enmetis jenan perslingvan feministan kanton en mia dokumentaro. Mi forgesis tradukon fari kaj bone ke Daniela Voyager min atentigis pri la manko!
Menciindas ke unua foje la kanton oni faris en marto 2006 kaj de post tiam parto de la feminisma movado en irano uzas ĝin kiel sia himno.
Diru ne بگو نه
به دستی که شلاق مرگه
Al mano kiu estas mortvipo
به چشمی که فصل تگرگه
al okulo kiu estas halia sezono
به پرونده زرد پاییز
al flava dosiero de la aŭtuno
که برگه که برگه
kiu estas folifolio
همه اش برگ برگه
ĉio estas folifolio
به اعدام بارون بگو نه
al ekzekuto de la pluvo diru ne
به تقدیر گریون بگو نه
al ploranta destino diru ne
به این سال و ماه شکسته
al tiu ĉi rompita jaro kaj monato
به این سقف ویرون بگو نه
al tiu ĉi detruita tegmento diru ne
به رسمی که سرزندگی نیست
al tradicio en kiu ne viglas vivo
به فصلی که بارندگی نیست
Al sezono en kiu ne pluvas
به تاریخ تلخی که توش زندگی نیست
Al amara historio en kiu ne estas vivo
نه بگو نه بگو نه
Diru ne diru ne
نه بگو نه بگو نه نه بگو نه بگو نه
Diru ne diru ne diru ne diru ne
نه بگو نه بگو نه
Diru ne diru ne
به قانون رسماً
Al leĝo (kiu) oficiale
تنی تو فقط تن
Aprobas vin korpo, nur korpo
به این خط کشی ها
Al tiu ĉi limigoj
به دنیای بی زن
Al mondo sen virino
نه بگو نه بگو نه
Diru ne diru ne
نه بگو نه بگو نه
Diru ne diru ne
نه بگو نه بگو نه
Diru ne diru ne
نه بگو نه بگو نه
Diru ne diru ne
بگو نه بگو نه
Diru ne diru ne
نه بگونه بگو نه
Diru ne diru ne
نه بگو نه بگو نه
Diru ne diru ne
نه بگو نه بگو نه
Diru ne diru ne
بگو نه بگو نه
Diru ne diru ne
Mia filino jam estas 45 monata. Kiel multaj nuntempaj infanoj ankaŭ ŝi surprizas siajn proksimulojn kaj certe la gepatrojn! ...
Antaŭ kelkaj tagoj ŝi hazarde komencis paroli pri "la rajtoj" kiujn ŝi havas!
Ŝi tre flue kaj senĉese deklamis la 10 bazajn rajtojn kiujn ĉiuj infanoj tra la mondo devas ĝui ... .
Mi tuj rememoris pri KD (kompakt-disko) kiun E-ista amikino antaŭ 4 jaroj donacis al mi kaj mi antaŭ monatoj disponigis ĝin al Anjo, en la KD estas diversaj amuzaj partoj kaj ankaŭ parto en kiu oni tre simple kaj plaĉe prezentas la 10 bazajn rajtojn de la infanoj. Mi neniam klopodis prezenti tiun parton al mia filino ĉar mi supozis ke ankoraŭ estas "tre frua" kaj imagu ke mi estis kiom ŝokita kiam Anjo komencis deklami la 10 bazajn infanajn rajtojn.
1- Neniam estas frua instrui infanojn pri la rajtoj!
2- Nuntempaj infanoj estas tre inteligentaj ol ni imagas!
3- Nuntempaj infanoj estas tro scivolemaj, atenton!
...
Legu pli pri la infanaj rajtoj en Esperanto: eo.kraetzae.de
Legu pli pri la infanaj rajtoj en la persa:
www.emdadgar.com/special/peyamankodak/peyman.htm
Al mi tre plaĉas jena kanto de irana artisto "Mohsen Namĝu"
جبر جغرافیایی geografia altrudo
یک روز از خواب پا میشی میبینی رفتی به باد
Iu tage vekiĝinte vi rimarkos ja vi estas ventumita
هیچ کس دور و برت نیست همه رو بردی ز یاد
Neniu ĉirkaŭas vin kaj ĉiun vi jam forgesis
چند تا موی دیگهت سفید شد ای مرد بیاساس
Kelkaj pluaj viaj haroj jam blankiĝis, ho! sen baza viro
جشن تولد تو باز مجلس عزاس
Via naskiĝtago jam estas via funebro
بریدی از اساس
Estas vi elĉerpita tutbaze
قوز پشتت بیشتر شد ُ شونههات افتادهتر
Via dorsoĝibo pliiĝis kaj la ŝultroj pli oblikviĝis
پیرامونت رو ببین با دقت میسوزن خشک وتر
Rigardu vian ĉirkaŭaĵon atente, kune brulas sekaĵoj kaj malsekaĵoj
این که زادهی آسیایی رو میگن جبر جغرافیایی
Fakto ke vi estas naskita en azio tion oni diras geografia altrudo
این که لنگ در هوایی صبحونهت شده سیگار و چایی
Fakto ke vi ne havas stabilecon kaj via matenmanĝo estas cigaro kaj teo
این که زادهی آسیایی رو میگن جبر جغرافیایی
Fakto ke vi estas naskita en azio, tion oni diras geografia altrudo
این که لنگ در هوایی صبحونهت شده سیگار و چایی
Fakto ke vi ne havas stabiulecon kaj via matenmanĝo estas cigaro kaj teo
ای عرش کبریاییُ چیه پس تو سرت
Ho Dia pordaperturo, kio estas en via kapo
کی با ما راه میایی؟جون مادرت
Kiam vi amikos kun ni, pro animo de via patrino!
ای عرش کبریاییُ چیه پس تو سرت
Ho Dia pordaperturo, kio estas en via kapo
کی با ما راه میایی؟ جون مادرت
Kiam vi amikos kun ni, pro animo de via patrino!
یک روز از خواب پا میشی میبینی رفتی به باد
Iu tage vekiĝinte vi rimarkos ja vi estas ventumita
هیچ کس دور و برت نیست همه رو بردی ز یاد
Neniu ĉirkaŭas vin kaj ĉiun vi jam forgesis
چند تا موی دیگهت سفید شد ای مرد بیاساس
Kelkaj pluaj viaj haroj jam blankiĝis, ho sen baza viro
جشن تولد تو باز مجلس عزاس
Via naskiĝtago jam estas via funebro
بریدی از اساس
Estas vi elĉerpita tutbaze
قوز پشتت بیشتر شد ُ شونههات افتادهتر
Via dorsoĝibo pliiĝis kaj la ŝultroj pli oblikviĝis
پیرامونت رو ببین با دقت میسوزن خشک و تر
Rigardu vian ĉirkaŭaĵon kune brulas sekoj kaj malsekoj
این که دستات رو ُ روی سر میذارن
Kaj ke viajn manojn oni metas sur via kapo*
این که باهات هیچ کاری ندارن
Nenion aferon havas kun vi
این که تو بازیشون راهت نمیدن
Kaj vin ne enmiksas oni en siaj ludoj
این که سربه سرت میذارن
Kaj vin primokas
این که زادهی آسیایی رو میگن جبر جغرافیایی
Fakto ke vi estas naskita en azio, tion oni diras geografia altrudo
این که لنگ در هوایی صبحونهت شده سیگار و چایی
Fakto ke vi ne havas stabilecon kaj via matenmanĝo estas cigaro kaj teo
*rilatas pri la entombiga ceremonio ĉe islamanoj
Bonvolu komence rigardi la jenajn fotojn:(Ne decas por infanoj kaj tiuj kiuj malsanas
